WYNIKI INWESTYCYJNE OFE W LATACH 1999 - 2002

 

Opracowanie, które jest próbą oceny wyników inwestycyjnych otwartych funduszy emerytalnych i porównania ich z innymi zjawiskami i benchmarkami zostało przygotowane przez Jarosława Jamkę (ING Nationale Nederlanden PTE).

Dyskusje nad efektywnością inwestycji otwartych funduszy emerytalnych trwają od wielu miesięcy. Bardzo często oparte są na fałszywych założeniach. W tabeli nr 1 przedstawiono szczegółowe porównanie wyników inwestycyjnych osiągniętych przez fundusze emerytalne w ostatnich latach na tle rynku. Ostatnia kolumna tabeli pokazuje najdłuższy i jednocześnie bardziej wiarygodny okres inwestycji (od końca września 1999 do końca roku 2002). Ten okres, z jednej strony obejmuje działalność wszystkich funduszy emerytalnych, a z drugiej pomija okres poprzedni (od 20 maja do końca września 1999), kiedy wielkość zarządzanych aktywów była bardzo mała, a osiągane w tamtych miesiącach wyniki mało reprezentatywne.

TABELA nr 1. Ocena wyników inwestycyjnych OFE na tle rynku 

Kategoria

1999*

2000

2001

2002

1999-2002^

Benchmark

5,3%

7,0%

8,9%

15,1%

47,5%

Średnia ważona stopa zwrotu

15,1%

13,0%

7,3%

13,6%

50,3%

Arytmetyczna stopa zwrotu

15,9%

14,3%

5,4%

12,3%

46,5%

Realna średnia ważona stopa zwrotu

9,5%

4,2%

3,6%

12,7%

28,9%

WIG 20

17,1%

3,4%

-33,5%

-2,7%

-14,1%

Inflacja

5,1%

8,5%

3,6%

0,8%

16,6%

Indeks obligacji polskich Merrill Lynch

1,8%

10,0%

23,6%

21,7%

71,0%

12M depozyt

6,6%

14,2%

12,1%

6,2%

39,8%

Fundusze akcyjne

18,1%

3,6%

-17,0%

-2,4%

12,2%

Fundusze zrównoważone

14,0%

8,7%

-5,7%

5,0%

26,5%

Fundusze stabilnego wzrostu

6,9%

14,3%

5,9%

9,0%

42,0%

Fundusze obligacji

5,1%

12,9%

16,4%

13,4%

51,7%

Fundusze rynku pieniężnego

6,5%

16,4%

16,3%

9,4%

50,3%

DJ Euro Stoxx 50 P Index /EUR/

33,1%

-2,7%

-20,3%

-35,1%

-35,0%

S&P 500 Index /USD/

9,7%

-10,1%

-13,0%

-23,4%

-31,4%

U.S. Treasury Master Index /USD/

-0,2%

13,4%

6,7%

11,6%

34,1%

EMU Direct Governments Index /EUR/

-3,5%

7,2%

5,9%

9,8%

24,5%

Index Merrill Lynch Emerging Europe Governments /EUR/

1,0%

9,1%

29,9%

9,3%

61,2%

Index Merrill Lynch Czech Governments /EUR/

6,8%

5,8%

13,8%

10,9%

37,8%

Index  Merrill Lynch Hungarian Governments /EUR/

12,3%

11,6%

12,6%

11,1%

50,4%

PKB (nominalnie)

 

11,36%

5,34%

6,63%

28,6**

Przeciętne wynagrodzenie w całej gosp. (nominalnie)

 

11,1%

8,0%

3,2%

27,7**

* 20 maja - 31 grudnia 1999

** szacunki własne

^ 30 września 1999 - 31 grudnia 2002

Benchmark - 30% część akcyjna, 70% część dłużna (w części dłużnej w roku 1999 indeks
Merrill Lyncha, za lata 2000 – 2002 indeks Banku Handlowego)

Średnioważona stopa zwrotu: liczona przez ING NN PTE, ważona aktywami OFE

Inflacja – wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych

12M depo - średnie ważone oprocentowanie depozytów;  grudzień 2002 – prognoza

Fundusze inwestycyjne: mediany stóp zwrotu (obliczenia własne)

 

Porównując wyniki osiągane przez fundusze emerytalne można wyciągnąć następujące wnioski:

1. Branża przekroczyła własny benchmark (30%akcji/70%długu) w latach 1999 i 2000, była poniżej w 2001 i 2002 i o 2,8 pp przekroczyła go w całym okresie. Benchmark pokazuje modelowy portfel sugerowany przez ustawodawcę (poprzez nałożenie na politykę inwestycyjną funduszy odpowiednich limitów inwestycyjnych i kategorii lokat).

2. Drugim sposobem porównania wyników jest odniesienie ich do wyników podobnych funduszy inwestycyjnych, zarządzanych przez TFI. Fundusze zrównoważone (standardowe zaangażowanie w akcje 50% portfela) osiągnęły w całym okresie stopę zwrotu niższą o 23,8 pp od funduszy emerytalnych. Natomiast fundusze stabilnego wzrostu (standardowe zaangażowanie w akcje 30% portfela) osiągnęły stopę zwrotu niższą o 8,3 pp. Porównując wyniki funduszy emerytalnych z funduszami obligacji i funduszami pieniężnymi (które w przeciwieństwie do funduszy emerytalnych nie inwestują w akcje) należy stwierdzić, że stopy zwrotu są porównywalne (fundusze emerytalne 50,3%, obligacji 51,7%, pieniężne 50,3%).

3. Można również porównać stopy zwrotu funduszy emerytalnych do stopy zwrotu z depozytów bankowych. 12-miesięczny depozyt rolowany co miesiąc, dał stopę zwrotu o 10,5 pp niższą od średniej dla funduszy emerytalnych. Jednakże należy pamiętać, że z punktu widzenia limitów inwestycyjnych fundusze emerytalne mogą zainwestować w depozyty bankowe maksymalnie 20% swoich aktywów.

4. Następnym kryterium porównań mogą być stopy zwrotu osiągane na innych rynkach światowych. W omawianym okresie zarówno inwestycje w akcje spółek zagranicznych jak i rządowe papiery dłużne (na rynkach rozwiniętych) przyniosły niższe stopy zwrotu niż lokaty krajowe. Akcje krajowe mierzone indeksem WIG20 spadły o 14,1% (WIG w tym samym okresie wzrósł o 0,8%), a indeksy zagranicznych akcji w tym samym okresie pospadały od 31,4% (USA) do 35% (kraje EMU) w lokalnych walutach. W złotówkach spadki zawierały się w przedziale od –35,7% (USA) do –40,1% (kraje EMU). W przypadku papierów dłużnych stopa zwrotu w strefie euro wyniosła 24,5% – natomiast w USA 34,1%.  Polski indeks obligacji Merrill Lyncha dał stopę zwrotu  w wysokości 71% (jednakże użyty w naszym benchmarku indeks papierów dłużnych dał stopę zwrotu 69,3%).

5. Możemy także porównać stopy zwrotu funduszy emerytalnych z inflacją, nominalnym PKB  i nominalnym wzrostem przeciętnego wynagrodzenia. Rynek funduszy emerytalnych w każdym roku, jak również w całym okresie, osiągnął stopy zwrotu wyższe od inflacji (roczna realna stopa zwrotu dla branży funduszy emerytalnych wyniosła 8,13%). Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce nominalnie w porównywalnym okresie wzrosło o 27,7%, jednakże należy pamiętać, że przeciętne wynagrodzenie nie jest dobrą miarą, ponieważ nie uwzględnia zmian w liczbie zatrudnionych. Natomiast PKB wzrósł w tym okresie nominalnie o 28,6%.

Kryterium porównań mogą być również stopy zwrotu osiągane przez fundusze emerytalne z innych krajów. Za firmą WM Company podajemy stopy zwrotu osiągane przez fundusze emerytalne z Wielkiej Brytanii. Stopa zwrotu za rok 2002 wyniosła –14%, za rok 2001 –8,9%. Roczna stopa zwrotu za ostatnie 3 lata wyniosła -8,2%, za ostatnie 5 lat +1,3%, za ostatnie 10 lat +7,3%, natomiast za ostatnie 20 lat +10,9% rocznie. Oznacza to, że realna roczna stopa zwrotu osiągnięta przez te fundusze za ostatnie 20 lat inwestycji wyniosła 7% rocznie. Szczegółowe dane zamieszczamy w tabeli nr 2 poniżej

TABELA nr 2. Zestawienie wyników osiąganych przez fundusze emerytalne z Wielkiej Brytanii.

Returns (%)
 Funds 2002
 Index 2002
 Funds 2001
 Index 2001
UK Equities
-22.5
-22.7
-12.6
-13.3
Overseas Equities*
-24.3
-27.4
-15.1
-14.0
North America
-29.9
-29.5
-10.4
-10.8
Europe
-25.7
-27.1
-19.4
-20.1
Japan
-18.5
-18.0
-26.5
-27.4
Pacific ex Japan
-17.2
-17.6
-3.0
-0.4
Other international Markets
-20.2
-16.4
-5.8
-9.0
UK Bonds
9.7
9.2
4.2
3.0
Overseas Bonds
9.3
7.9
4.9
1.8
UK Index-Linked
8.5
8.2
-0.7
-0.5
Cash/Other
1.7
3.7
2.3
5.1
Property
8.9
10.6
7.6
7.1
Total Assets
-14.0
-
-8.9
-
 
 
 
 
 
Returns (% pa)
 3 years
 5 years
 10 years
 20 years
UK Equities
-13.4
-2.0
6.8
12.3
Overseas Equities
-15.7
-0.4
5.3
9.8
North America
-14.3
-0.7
7.8
-
Europe
-14.5
0.2
8.7
-
Japan
-23.5
-1.8
-1.0
-
Pacific ex Japan
-11.5
0.5
3.1
-
Other International Markets
-14.5
-3.9
1.6
-
UK Bonds
7.7
8.3
9.6
11.2
Overseas Bonds
9.5
6.8
6.7
-
UK Index-Linked
4.0
7.2
7.9
7.4
Cash/Other
5.1
5.9
6.6
8.7
Property
8.9
10.7
11.0
9.5
Total Assets
-8.2
1.3
7.3
10.9
Inflation (prices)
2.1
2.1
2.5
3.9
Inflation (earnings)
3.5
4.2
4.1
5.9
 
 
 
 
 

Źródło: Firma WM Company z siedzibą w Edynburgu, wchodząca w skład grupy Deutsche Bank. Sporządzane przez nią coroczne zestawienie wyników inwestycyjnych funduszy emerytalnych działających w Wielkiej Brytanii obejmuje ponad 1 000 funduszy (2/3 całego rynku) zarządzających 420 miliardami funtów. Jest to najbardziej obszerne i najdłużej prowadzone zestawienie tego typu w Wielkiej Brytanii.

 

Dokonane porównania mają jedynie charakter informacyjny, ze względu na zbyt krótki okres inwestycji. Dla przyszłego emeryta istotne będą wyniki osiągane w horyzoncie czasowym 10, 20, 30 lat i więcej. W takiej perspektywie możliwa jest rzeczywista ocena wyników rynku emerytalnego.

Z tego względu proponujemy przeprowadzenie symulacji możliwych do osiągnięcia  wyników w  horyzoncie 30 - 40-letnim.

Symulacja stanu konta uwzględniająca realną stopę zwrotu i opłaty ponoszone na rzecz  PTE.

Przyjęto, że co roku na konto wpłacana jest kwota 100 PLN. Symulacja ilustruje jaki będzie stan konta w porównaniu z sumą wpłaconych składek, przy uwzględnieniu opłaty od składki na poziomie średniej ważonej dla wszystkich ofe oraz opłaty za zarządzanie 0,6% aktywów. Symulację przedstawiono w trzech wariantach:

1. realnej stopie zwrotu na poziomie 2%  
2. realnej stopie zwrotu na poziomie 5%  
3. realnej stopie zwrotu na poziomie 7% 

 

 

 Założenia: realna stopa zwrotu 2%

 Założenia: realna stopa zwrotu 5%

 Założenia: realna stopa zwrotu 7%

         Jak pokazują wykresy, w przypadku przyjęcia 2% stopy zwrotu rocznie, stan konta zrównuje się z sumą wpłaconych składek w 9 roku inwestycji. Natomiast przyjmując 5% stopę zwrotu rocznie, stan konta zrównuje się z sumą wpłaconych składek w 3 roku inwestycji. Przyjmując 7% stopę zwrotu rocznie, zrównanie stanu konta z sumą wpłaconych składek następuje w 2 roku inwestycji.

        Te same mechanizmy, które wpływały na wysokość stanu konta w projekcjach 40-letnich, miały wpływ na wielkość zgromadzonego kapitału względem kapitału wpłaconego w zamkniętym okresie historycznym, tzn. od 30 września 1999 roku do 31 grudnia 2002 roku

        Dla uproszczenia przyjęto założenie, że na koniec każdego miesiąca wpłacana była średnia składka w wysokości 100 PLN, pierwsza wpłata nastąpiła 30 września 1999 roku (ostatnia 31 grudnia 2002 roku); po wpłacie potrącana była średnioważona prowizja od składki, a  inwestycji dokonywano zgodnie ze wzrostem wartości średnioważonej jednostki rozrachunkowej.

 

        Wykres pokazuje, że już po 19 listopada 2001 r., a więc po dwóch latach inwestowania, wielkość zgromadzonego kapitału przekroczyła 100% kapitału wpłaconego i jest to trwała tendencja.

        Na koniec warto dokonać porównań wewnętrznych stóp zwrotu w poszczególnych funduszach emerytalnych w dwóch wariantach: po uwzględnieniu wszelkich opłat i bez ich uwzględnienia. 

        Założenia:  wpłata na koniec każdego miesiąca wynosi 100 PLN, pierwsza wpłata następuje 30 września 1999 roku (ostatnia 31 grudnia 2002 roku); po wpłacie zostaje potrącona prowizja od składki; inwestycje zgodnie ze wzrostem wartości jednostki rozrachunkowej.

OFE
Wpłacona kwota
Kwota na dzień
31 grudnia 2002
Zysk nominalnie
IRR*
(rocznie)
Zysk/ wpłacona kwota
 
 
 
 
 
 
ING NNP
4 000,0
4 638,51
638,51
9,3%
16,0%
Allianz Polska
4 000,0
4 558,35
558,35
8,2%
14,0%
Sampo
4 000,0
4 556,84
556,84
8,1%
13,9%
PZU
4 000,0
4 524,57
524,57
7,7%
13,1%
Portfel ważony
4 000,0
4 473,25
473,25
7,0%
11,8%
Commercial Union
4 000,0
4 468,71
468,71
6,9%
11,7%
Bankowy
4 000,0
4 441,19
441,19
6,5%
11,0%
Zurich
4 000,0
4 393,57
393,57
5,8%
9,8%
Polsat
4 000,0
4 387,54
387,54
5,7%
9,7%
DOM
4 000,0
4 334,81
334,81
5,0%
8,4%
EGO
4 000,0
4 328,81
328,81
4,9%
8,2%
Ergo Hestia
4 000,0
4 312,13
312,13
4,7%
7,8%
Credit Suisse
4 000,0
4 305,60
305,60
4,6%
7,6%
Pekao
4 000,0
4 302,88