Analiza skutków Ustawy o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw, uchwalonej przez Sejm RP w dniu 27 sierpnia 2003 r.

Po uchwaleniu przez Sejm w dniu 27 sierpnia 2003 r. Ustawy o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych przeanalizowała sposób w jaki jej rozwiązania będą wpływać na sytuację Powszechnych Towarzystw Emerytalnych i Otwartych Funduszy Emerytalnych. Przeprowadzona analiza pozwoliła również ocenić skalę korzyści, jakie ustawa realnie przyniesie członkom funduszy. Wyniki potwierdziły wcześniejsze stanowisko Izby, że ingerencja w mechanizmy rynku, a także kształtowanie opłat pobieranych przez towarzystwa metodami administracyjnymi, przyniosą ubezpieczonym nikłe i przypadkowo rozkładające się korzyści.

Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych analizując projekt ustawy przedstawiony przez rząd pod koniec ubiegłego roku oszacowała, że zwiększy on stan kont emerytalnych średnio o 1,8% w horyzoncie 30 lat. Ocena ta nie jest w pełni adekwatna w odniesieniu do uchwalonej ustawy, ponieważ różni się ona od pierwotnego projektu. Izba Gospodarcza zbadała wpływ ustawy w nieco krótszym horyzoncie czasu. Przychody towarzystw emerytalnych zostały przeanalizowane od momentu wejścia ustawy w życie do roku 2023, z dodatkowym wyodrębnieniem kilku okresów: krótkiej perspektywy do roku 2008; perspektywy do 2013 roku, kiedy opłaty od składki maja być ujednolicenie; rok 2014 po ujednoliceniu tych opłat.

W analizowanych okresach sytuacja towarzystw emerytalnych kształtować się będzie w sposób bardzo różny, choć generalnie przychody PTE ulegną wyraźnemu zmniejszeniu. W latach 2004 – 2013 krótkie i doraźne korzyści nielicznych towarzystw emerytalnych wynikać będą ze zmniejszenia przez ustawę części kosztów systemowych i likwidacji rachunku rezerwowego (wykres 2.B). Jedno z towarzystw w roku 2008 odniesie wyraźną dodatkową korzyść z faktu, że zgodnie z nową ustawą PTE nie muszą kontynuować obietnicy zmniejszania opłat wobec osób z długim stażem członkowskim (wykres 2.A).

W kolejnych latach zaczynają się pojawiać inne, w ocenie Izby, przypadkowe efekty nowej ustawy. Niektóre towarzystwa przyjęły limity kwotowe pobierane opłat za zarządzanie. Ustawa wprowadza czasowe zamrożenie tych limitów, co zdaniem Izby narusza zasadę równości podmiotów wobec prawa. Ich odblokowanie spowoduje gwałtowny wzrost przychodów tych towarzystw w roku 2014 i w latach następnych (wykresy 2.C i 2.D).

Korzyści członków funduszy emerytalnych wynikające z nowej ustawy zostały przeanalizowane do 2020 roku (tabele pkt. 3). W symulacji przyjęto założenie członkostwa w funduszu emerytalnym od 1999 r., regularną składkę 100 zł miesięcznie płaconą w latach 2004 – 2020 i nie uwzględnienie zysków inwestycyjnych. Z analizy tej wynika, że stan kont emerytalnych, dzięki regulacjom wprowadzonych przez ustawę, w ciągu 17 lat powiększy się średnio o 1,3%. W kwocie pieniężnej jest to średnio 238,34 zł, w stosunku do zgromadzonego przez ten czas kapitału 24400 zł. Przyjęte w ustawie rozwiązania powodują, że ta średnia kwota w różnych funduszach emerytalnych rozkłada się w sposób nieproporcjonalny – od 8 zł do 707,37 zł. Gdyby w szacunku uwzględnić kapitał początkowy, zgromadzony od 1999 roku, którego wysokość przyjęto na 4000 zł, to osiągnięty efekt zmniejsza się do 1,1% (tabela 3.C). Wartości, o których mowa powyżej zaznaczone są w tabeli kolorem czerwonym).

Nowa ustawa rzeczywiście spowoduje zmniejszenie kosztów uczestnictwa w drugim filarze systemu emerytalnego. Dotyczy to szczególnie pobieranych opłat od składki (wykres 4). Trzeba jednak przypomnieć, że przy dotychczas obowiązującej ustawie, dzięki konkurencji rynkowej pomiędzy funduszami, opłaty od składki również malały. Od początku funkcjonowania systemu spadły one o ok. jedną trzecią.

Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych spotyka się z pytaniami, czy intencje ustawodawcy przedstawione w uzasadnieniu ustawy, a zwłaszcza dążenie do zwiększenia konkurencji na rynku funduszy emerytalnych, mogą być przez nią zrealizowane. Zarówno z przedstawionej analizy, jak i oceny poszczególnych mechanizmów wprowadzonych przez ustawę wynika, że jest to wysoce wątpliwe (pkt. 5).

1. Zmiany jakie wprowadza Ustawa o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 27 sierpnia 2003 r. w stosunku do obowiązującej ustawy

Opłata za zarządzanie	2004-2008	2004-2013	2004-2023	2014

AIG	-4%	32%	145%	152%
ALLIANZ	-10%	-10%	-10%	-10%
BANKOWY	-9%	-8%	-8%	-8%
CS	-9%	-9%	-8%	-8%
CU	-17%	-7%	-14%	-1%
DOM	-10%	-10%	-9%	-10%
ERGO HESTIA	-10%	-9%	-8%	-9%
GENERALI	-4%	37%	171%	176%
ING NATIONALE NEDERLANDEN	-14%	10%	92%	120%
KREDYT BANK	-10%	-9%	-8%	-9%
PEKAO	-10%	-10%	-9%	-10%
POCZTYLION	-10%	-10%	-9%	-9%
POLSAT	-10%	-9%	-7%	-8%
SAMPO	-10%	-9%	-9%	-9%
SKARBIEC	-10%	-10%	-9%	-9%
ZŁOTA JESIEŃ PZU	-12%	-14%	-6%	-19%

Opłata od składki	2004-2008	2004-2013	2004-2023	2014

AIG	-18%	-24%	-41%	-59%
ALLIANZ	19%	20%	4%	-13%
BANKOWY	-17%	-18%	-25%	-35%
CS	-22%	-28%	-45%	-61%
CU	0%	0%	-6%	-13%
DOM	0%	0%	-11%	-22%
ERGO HESTIA	-11%	-18%	-37%	-56%
GENERALI	-22%	-28%	-45%	-61%
ING NATIONALE NEDERLANDEN	0%	-3%	-22%	-40%
KREDYT BANK	-13%	-19%	-38%	-56%
PEKAO	0%	0%	-11%	-22%
POCZTYLION	-7%	-14%	-4%	21%
POLSAT	-18%	-24%	-41%	-59%
SAMPO	-13%	-19%	-38%	-56%
SKARBIEC	0%	-4%	-23%	-42%
ZŁOTA JESIEŃ PZU	0%	-8%	0%	17%

Przychody PTE	2004-2008	2004-2013	2004-2023	2014

AIG	-13%	-6%	19%	10%
ALLIANZ	3%	1%	-7%	-11%
BANKOWY	-14%	-14%	-15%	-17%
CS	-18%	-20%	-23%	-31%
CU	-9%	-4%	-12%	-4%
DOM	-5%	-6%	-10%	-13%
ERGO HESTIA	-11%	-14%	-19%	-27%
GENERALI	-17%	-8%	21%	11%
ING NATIONALE NEDERLANDEN	-7%	3%	36%	44%
KREDYT BANK	-11%	-15%	-20%	-28%
PEKAO